Paradoxaal Turkije

Dit is mijn column over Turkije en de EU. De column werd gepubliceerd in het magazine van het Koerdisch Instituut:

Kan Turkije in de EU? Wanneer ik vandaag zou moeten antwoorden, zeg ik resoluut neen. Binnen dertig antwoord ik waarschijnlijk ja, tenzij de situatie van vandaag niet gewijzigd is. Het vraagstuk over het Turkse lidmaatschap van de EU is in principe heel gemakkelijk op te lossen. Eén spreekwoordelijke vogel maakt in Turkije wel de lente. Het nationalisme is niet alleen in het verleden een ware plaag geweest. Ook vandaag vormen de Turkse nationalistische gevoelens geen zegen voor de toekomst van Turkije, ook al beseffen de Turken dit zelf niet. Mochten we het overdreven nationalisme in Turkije kunnen bannen, dan zou een groot deel van de huidige problemen in Turkije al zijn opgelost. Het Turkse nationalisme laten wegebben zal echter enkele generaties duren.

Binnen het theoretische kader van de EU is het Turkse EU-lidmaatschap geen abnormale zaak. De Europese Unie is in de eerste plaats een economisch samenwerkingsverband tussen een aantal lidstaten geweest. De EU-lidstaat hebben een verschillende tradities en talen maar moeten volgens de Criteria van Kopenhagen wel een aantal democratische basiswaarden als respect voor de mensenrechten en voor de democratische rechtsstaat respecteren. Niet meer dan normaal lijkt mij. Maar niet voor Turkije.
Hoewel ik niet twijfel aan de goede wil van de politieke elite, is het duidelijk dat zij te weinig controle hebben over de almacht van het Turkse leger. Maar daarnaast heeft de regering Erdogan er echter ook voor gezorgd dat de Turkse mensenrechtenschendingen een wettelijk kader kregen zoals het beruchte artikel 301 dat ervoor zorgt dat mensen kunnen berecht worden indien zij de Turkse identiteit beledigen. Artikel 301 in combinatie met de antiterrorismewetgeving zorgen momenteel voor een ware heksenjacht in Turkije! Voor buitengerechte executies, verdwijningen of andere misdaden die het daglicht niet mogen zien, zetten ze hun oogkleppen op.

De Turkse politieke elite houdt zich dan ook louter aan wat zij formeel hebben gewijzigd in de wet en met hun hervormingen wapperen zij maar al te graag aan de onderhandelingstafel. Het ergste is eigenlijk nog dat onze Europese toppolitici dat zomaar slikken. Het is eerder de realiteit negeren. Onze Europese elite wil duidelijk zo snel mogelijk de hand leggen op de Turkse rijkdommen en negeren daarbij het feit of Turkije ook voldoet aan de politieke criteria zoals het respect van de mensenrechten. Het doel heiligt de middelen. Politici die trouw blijven aan hun ideologie en consequent zijn in hun eisen van democratisering, bestaan blijkbaar niet in de toppolitiek.

Ik begrijp natuurlijk waarom Europa staat de popelen om Turkije bij de EU ‘in te lijven’. We zijn afhankelijk van Russische natuurlijke rijkdommen en laat ons duidelijk wezen, Rusland is op dat vlak niet te vertrouwen. Herinnert iemand zich nog de recente uitspraken van Poetin? Of wat met de crisis die Rusland vorig jaar heeft veroorzaakt in Georgië door zomaar de gasprijs te verviervoudigen? Een Russische minister zei in een reportage van panorama doodleuk: “Als Georgië zich wil afscheuren van Rusland, is dat geen probleem voor ons. Maar dan moeten zij wel betalen wat wij vragen. Enkel aan bondgenoten geven we vriendenprijzen, de rest moet betalen wat wij vragen.” Die enkele zinnen vertellen een heel verhaal. Turkije lijkt dus voor Europa een heel belangrijke, zoniet dé beste oplossing om Europa van energie en grondstoffen te voorzien.

De afgelopen weken heb ik in Turkije een reportage gemaakt over de toetreding van Turkije tot de EU. Dat heb ik ingedeeld in enkele grote thema’s die relevant zijn voor de toetreding. Zoals ik al eerder zei, kunnen minderheden (dus ook de Koerden) binnen een wettelijk kader onderdrukt worden. Zo is elke dreiging voor het bewaren van de nationale eenheid een strafbaar feit. Daarnaast heb je nog de antiterrorismewet die zomaar misbruikt kan worden. De Koerden worden niet onderdrukt omdat ze Koerden zijn. Van puur racisme is er dus zeker geen sprake. Het gaat er om dat de Koerden, volgens de Turkse staat, te veel politieke eisen stellen zoals bijvoorbeeld onderwijs in de moedertaal (het Koerdisch). Dat is volgens de Turkse staat een teken dat ze verdeeldheid willen creëren binnen het land. Elke Koerd moet zich dus geleidelijk aan assimileren en dat proberen zij op die manier te doen. De eenheid van het land moet behouden blijven, ten koste van alles. Daarnaast is het dankzij de antiterrorismewet mogelijk om mensen te arresteren die terreurorganisaties steunen, zonder er zelf lid van te zijn. Op zich niks uitzonderlijk, ware het niet dat Turkije daar ook misbruik van maakt. Zo wordt elke verdediging of elke vorm van sympathie voor de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) steevast strafbaar gesteld. Ook kunnen de Turkse autoriteiten zomaar Koerden verdenken of schaduwen omdat ze misschien banden zouden hebben met de PKK. Op die manier kunnen zij binnen een wettelijk kader misbruik maken van hun macht. Zo werd de krant Gündem talrijke keren geschorst omdat men de krant constant beschuldigde van propaganda te publiceren voor de PKK. Zo publiceerde de krant een artikel over een mogelijke vergiftiging van Abdullah Öcalan. De krant werd prompt geschorst op beschuldiging van ‘propaganda voor de terroristische organisatie PKK’. Ze hebben zelfs een 12-jarige jongen vermoord toen hij voor die krant folders aan het uitdelen was… Het gebrek aan persvrijheid is schrijnend. De grote media doen massaal aan zelfcensuur en zijn afhankelijk van de macht.

De doorgevoerde veranderingen in de (straf)wet zijn ook vrij paradoxaal. Enerzijds kan men begrip opbrengen voor de Turkse houding ten aanzien van de PKK: de PKK heeft immers een vrij gewelddadig verleden. Het geweld en het ontstaan van de PKK zou er echter nooit zijn geweest indien de minderheden hun politieke en culturele rechten zouden krijgen. Begrip moet van beide kanten komen. Ofwel kent de huidige Turkse politieke elite zijn geschiedenis niet, ofwel heeft het zijn oogkleppen opnieuw op. We kunnen dan ook een aantal hypotheses formuleren. Aangezien Turkije de wetten heeft gewijzigd, moet het toch een teken zijn dat ze wéten dat het fout zat in het verleden, dat mensen geen gelijke rechten kregen, dat er een zeker onevenwicht was in de maatschappij. Of weten ze dat niet, en hebben ze de wijzigingen doorgevoerd enkel en alleen om de Europeanen een gerust gemoed te geven? Graag verwijs ik naar het éénzijdig staakt-het-vuren vanwege de PKK dat vorig jaar september werd uitgeroepen. De Turkse autoriteiten gaven geen teken van goede wil. Zij willen enkel alle PKK-leden achter de tralies hebben. Het is echter heel naïef om te denken dat de opsluiting van alle PKK-leden iets zal uithalen. Zij worden martelaren en andere sympathisanten zullen hun taak overnemen. Bovendien zullen de Koerden hun democratische rechten blijven opeisen. Zoals de Turkse staat nu werkt, zal het nooit uit de vicieuze cirkel geraken.

Dat Turkije vol met paradoxen zit, bewijst ook de werking van het Turkse leger. Het leger staat in voor het bewaren van de eenheid, het secularisme en, naar eigen zeggen, voor de democratie van het land. In de praktijk blijkt echter dat de democratie dikwijls moet wijken voor het secularisme en dat de eenheid van het land primeert boven de democratie. Zo zullen zij, en de Turkse autoriteiten, betogingen hardhandig neerslaan indien het de eenheid van het land in vraag stelt. Op die manier wordt de term democratie in Turkije volledig uitgehold. Verder zorgen zij er nog voor dat de Koerden nooit in het parlement geraken door verkiezingsmanipulatie: een hoge kiesdrempel instellen, afschaffen van foto’s bij stembiljetten waardoor de grotendeels analfabete Koerdische bevolking niet meer weet op wie ze moeten stemmen,…

Zonder het nationalisme in Turkije zouden we geen artikel 301 hebben, zouden Koerden veel meer democratische rechten hebben, zou er persvrijheid zijn, zou er geen PKK bestaan, zou het leger niet zo’n grote rol spelen in de maatschappij, zouden schrijvers niet zomaar vervolgd worden… Ik kan zo nog verder gaan. Beeld u maar eens in als we in ons land zo’n extreem nationalisme zouden kennen, waarbij de Turkse bevolking geen Turkse taalcursussen meer zou mogen volgen en het onderwijs in de islam zou afgevoerd worden… Ons land probeert minderheden, in de mate van het mogelijke, zoveel mogelijk rechten te geven. Er is verbetering mogelijk en misschien zijn we zelfs te tolerant geweest voor sommige zaken, maar het is alleszins een voorbeeld voor Turkije. Bovendien moeten we ons ook afvragen hoe Turkije zoveel diversiteit kan aanvaarden in Europa indien zij zelf geen diversiteit in eigen land kan aanvaarden…?